Bozkırkurdu – Hermann Hesse

Hermann Hesse’nin Bozkırkurdu romanı, toplumdan ve insanlardan uzaklaşarak hayatla arasında mesafe koymuş olan Harry Haller’ın iç dünyasını ele alır. Harry, kendisini hem “insan” hem de “bozkırkurdu” olarak görür ve bu iki yönün çatışması içinde yaşamını sürdürür. Çevresine, kendisine ve yaşadığı döneme yabancılaşmış olan Harry’nin hayatı, Hermine, Maria ve Pablo ile tanışmasıyla değişmeye başlar. Hermine, onu alıştığı düşünsel dünyanın dışına çıkmaya, eğlenmeye, dans etmeye ve hayatı daha dolu dolu yaşamaya teşvik eder. Sonrasında gelen Sihirli Tiyatro ise Harry’nin kendi benliği ve onu oluşturan farklı parçalarla yüzleştiği, gerçek ile hayalin iç içe geçtiği bambaşka bir dünyaya dönüşür.

Kitabın başında Harry Haller’ın kendisini ve yaşadığı dünyayı sorgulama şekli oldukça ilgimi çekti. Yalnızlık, insanlardan uzaklaşma, topluma ve "normal" kabul edilen yaşama yabancılaşma, kendini sürekli gözlemleme gibi konularda Harry’nin düşüncelerinde zaman zaman kendimden izler buldum.

Harry’nin en dikkat çekici taraflarından biri, kendisini fazlasıyla tanıyor ve gözlemliyor olması. Fakat bir noktadan sonra bunun onun için bir avantaja değil, tam tersine bir yük hâline geldiğini düşünüyorum. Çok fazla görüyor, çok fazla düşünüyor ve gördükleriyle yaşamaya çalışırken kendisini daha da yalnızlaştırıyor. Bir anlamda görmek onun laneti.

Özellikle insanın kendisi hakkında oluşturduğu kimliğin zamanla kendi hapishanesine dönüşmesi, kitabın benim için en güçlü taraflarından biriydi. Harry kendisini “bozkırkurdu” olarak tanımladıkça, sanki bu kimliğin dışına çıkamayacağına da kendisini inandırıyor. Hatta insanın kendisi hakkında verdiği kesin hükümlerin, zamanla kendi hayatını sınırlayabileceğini düşündürdü bana.

Hermine’nin ortaya çıkmasıyla kitap benim için daha da ilginç bir hâle geldi. Harry’nin kendisiyle ilgili kesin yargılarını sarsması ve ona hayatı yalnızca düşünerek değil, yaşayarak da deneyimlemeyi göstermesi hoşuma gitti. Maria ve Pablo da Harry’nin alıştığı dünyanın dışında kalan tarafları temsil ediyor. Pablo ve Mozart üzerinden gelen düşünceler ise kitabın benlik meselesini daha farklı bir yere taşıyor.

Fakat kitabın özellikle sonlarına doğru benim için işler biraz fazla karmaşıklaştı. Gerçek ile hayal, rüya ile yaşananlar arasındaki sınırın giderek ortadan kalkması nedeniyle Harry’nin gerçekten ne yaşadığını takip etmekte zorlandım. Açıkçası kitabın başlarında Harry’nin düşüncelerini okumaktan aldığım keyfi son bölümlerde aynı ölçüde alamadım. Bir yerden sonra “Şimdi gerçekten ne oluyor?” sorusu, kitabın vermek istediği düşüncenin önüne geçti.

Finaldeki satranç metaforu ise kitabın tamamını düşündüğümde benim için daha anlamlı bir yere oturdu. “Ben”in parçalarıyla oynanan bir satranç oyunu fikri, Harry’nin kendisini tek ve değişmez bir kişilik olarak görmek yerine birçok parçadan oluşan bir insan olduğunu fark etmesiyle bağlantılı. Belki de mesele, insanın kendisini tamamen çözmesi değil; kendi içindeki farklı parçalarla yaşamayı ve hayatı daha iyi “oynamayı” öğrenmesi.

Benim için Bozkırkurdu, her bölümünü severek ve anlayarak okuduğum bir kitap olmadı. Hatta bazı yerlerinde ciddi anlamda sıkıldım ve sonlara doğru birkaç kez “Ne okuyorum ben?” dediğim oldu. 😅 Özellikle kitabın başlarını sonlarından daha güçlü ve daha net buldum. Buna rağmen Harry Haller’ın yalnızlık, yabancılaşma ve kendisiyle kurduğu mücadele üzerine düşündürdükleri uzun süre aklımda kalacak. Her şeyi anlamış olarak bitirdiğimi söyleyemem. Belki de kitabın bende bıraktığı en önemli düşünce şu oldu: İnsan kendisini tek bir tanıma, tek bir kimliğe ve tek bir parçaya indirgediğinde kendi hapishanesini de kendisi kurabiliyor.

Bozkırkurdu benim için tamamen sevdiğim bir kitap olmadı; fakat tamamen sevmediğim bir kitap da değil. Daha çok, bazı düşüncelerini çok güçlü bulduğum, bazı bölümlerinde kendimden parçalar gördüğüm, bazı bölümlerinde ise kaybolduğum bir kitap olarak kaldı.