Delifişek

Çocukluğumun unutulmayan dünya klâsiklerinden biridir "Şeker Portakalı". Gönlümüzde taht kurmuş Zeze'nin gençliğinin ilk yıllarının ve olgunlaşma dönemlerinin anlatıldığı Delifişek kitabı; Şeker Portakalı'nın devamı olan üç kitaptan sonuncusudur.

Ünlü Brezilyalı yazar José Mauro de Vasconcelos denilince aklımıza ilk gelen kitabı “Şeker Portakalı”dır. Çocukluğumuzun unutulmayan klâsiklerindendir. Kitabın baş karakteri Zeze, dünyayı keşfetmeye çalışan ve yaşamı sorgulayan özelliğiyle karşımıza çıkmaktadır.

📌2013 yılında ülkemizde yasaklanmaya çalışılan kitaplar arasında yer alan Şeker Portakalı, 7. sınıf öğrencisinin velisi tarafından içeriğinde argo olması ve Türk toplum yapısına uygun olmaması gerekçesiyle, kitabı okutan öğretmene soruşturma açılması ile gündeme gelmiştir. Sonunda okul yönetimi ve öğretmen, kitabın “100 Temel Eser” arasında yer aldığını söyleyerek veliye yönelik suç duyurusunda bulunulmuştur. Kitaba yönelik eleştirilerin bir diğer nedeni de çocuklara uygulanan şiddet ve istismarın Zeze üzerinden anlatılmasıdır.

📌Yazar, Zeze karakteriyle kendi geçmişini de yansıtmaktadır. Her ikisi de yoksul bir ailede büyümüş, sevgi ihtiyacı karşılanmamış ve yabancı ortamlarda hayatı tanımaya, keşfetmeye çalışmışlardır. Tıp eğitimlerini yarıda bırakarak birçok işlerde çalışmışlardır.

📌Şeker Portakalı’nda Zeze’nin çocukluğu, Güneş’i Uyandıralım’da delikanlılık yıllarını, Delifişek kitabında ise gençliğinin ilk zamanları, olgunluk ve yetişkinlik dönemlerini görebiliyorsunuz.

📌Delifişek’te bireyin kendi olma mücadelesi anlatılmaktadır. Bireyin hakkını araması, sevme özgürlüğü, hayat basamaklarına kendi seçimleri ile çıkabilmesi kısacası geleceğini kendi şekillendirebilmesi için gerekirse içinde bulunduğu toplumla çatışabilme cesaretini kaybetmemesi gerektiğini Zeze karakteri üzerinde vurgulanmaktadır.

Çocukken okuduğum Zeze’nin hikâyesini yeniden okuyunca aslında bu kitabın en başta yetişkinlerin okuması gerektiğini düşündüm. Toplumun temel taşı olan aile kavramının ele alınarak anne-baba-çocuk ilişkisinin (Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi: Güvenlik, sosyal, saygı, kendini gerçekleştirme ihtiyacı) toplumda sağlıklı bireylerin yetiştirilmesinde oynadığı rolü daha iyi anlıyorsunuz.

📚 Karnemi verdiklerinde içindeki yorum hep aynı oluyordu: ‘Coğrafya, tembellere ve serserilere özgü bir ders…' (sayfa: 11)

📚 Ayağımıza bir parça çamur bulaşması, günün birinde toprak olacağımızı hatırlatır. (sayfa: 27)

📚 İnsanın kendini bulması uzun sürer, ama sen çok gençsin, kişilik sahibisin. (sayfa: 41)

📚 Ve ben korkuyordum, ne yalan söyleyeyim? Korku içindeydim, dünya öyle büyüktü ki...insanoğlunun girebileceği en büyük, en keder dolu yerdi. (sayfa: 85)

Çocukların dünyasını Zeze'nin başından geçen olaylar ve ruh dünyası ile etkileyici, samimi bir üslupla anlatan yazarın eserlerini kaleme alırken izlediği yöntem kitabın değerlendirme kısmında şu şekilde açıklanmıştır:

Delifişek (Doidâ) için duygusal bir değerlendirme Vasconcelos, yazı yazma yöntemini bize şöyle anlatıyor: 'Kitaplarımı birkaç gün içinde yazıverdiğim doğrudur. Ama buna karşılık fikirlerimi olgunlaştırıncaya kadar yıllarca üstünde düşünür taşınırım. Hep daktiloyla yazar, her bir bölümü hiç durmaksızın yazıp bitiririm; yazdıklarımı ancak bitirdiğim zaman okurum. Gece gündüz, saat kaç olursa olsun yazarım. Yazı yazarken sanki transa geçerim. Ancak parmaklarım acımaya başladığı zaman bırakırım tuşlara vurmayı, o zaman anlarım ne kadar çok çalıştığımı. Çalışmak mı dedim? Ne düşüncemi ne de duygularımı iyi anlatabildim: Yazı yazmak, öyküler anlatmak, yaşanmış olayları nakletmek, tanıdığım çocukların anılarına dalmak benim için çalışmak demek değildir. Kendi kendime verdiğim bir armağandır bu.' (sayfa: 12)

Kaynakça:

Vasconcelos, J.M. (2020). Delifişek. İstanbul: Can Sanat Yayınları.